‘Amersfoort is een museum voor stedenbouw, waarin elke wijk in haar hoogtijdagen de aandacht heeft getrokken in Nederland en daarbuiten’, verklaarde Goossens tijdens een door de Future City Foundation georganiseerde rondleiding door de stad waarvoor hij al 17 jaar werkt.  

De stad kreeg vorige week erkenning door een Europese prijs voor de manier waarom Amersfoort haar stad vormgeeft, met de levenskwaliteit van haar inwoners voorop. De jury prees de Utrechtste stad vooral voor de langetermijnvisie die het hanteert. 

‘Onze openbare ruimte wordt een plek waar je gezien wordt. In een stad als Utrecht kan je opgaan in de massa, hier willen we dat je als bewoner dagelijks contact maakt met je straat, buurt en wijk.’ Stadszaken liep mee met de rondleiding en noteerde vijf reden waarom Amersfoort volgens Goossen zo goed is. 

1. Fietsers en voetgangers voorop 

Het nieuwe Amersfoort geeft prioriteit aan fietsers en voetgangers, door een systeem van ‘levensaders’. Deze wegen worden autoluwer en moet ruimte geven aan huidige en nieuwe bewoners om lopend of te fiets van A naar B te komen. De auto kan namelijk niet meer bij iedereen voor de deur en zal in de toekomst worden geparkeerd in hubs.  

Andere Amersfoorters zullen te fiets of met de bus naar het station gaan. Daar is ruimte voor, door de autoluwere wegen. Ook is er capaciteit op het spoor voor meer treinreizigers, doordat de gemeente hier al tijdig met NS en ProRail over in gesprek is gegaan. Deze kijk op de toekomstige mobiliteit viel bij de jury in de smaak, laat de architect weten. 

Het nieuwe Amersfoort wil die ruimte voor parkeren niet van bewoners afpakken, maar deze ruimte teruggeven in de vorm van ontmoetingsplekken. Volgens cijfers van de gemeente kampt 40 tot 50 procent van Amersfoorters, jong en oud, met een mate van eenzaamheid. Een hoog percentage, vertelt Goossens.  

Het verhaal van de gemeente Amersfoort slaat aan bij alle lagen van de stad, zegt Goossens. ‘Het is een makkelijk uit te leggen verhaal: in Amersfoort willen we meer lopen en fietsen om zo ruimte vrij te spelen voor meer ontmoetingsplekken.’ 

2. Voorzieningen laten meegroeien 

‘We doen het als Amersfoort eigenlijk niet heel veel anders dan andere steden’, zegt Goossens. ‘We realiseren ons misschien wel sterker dat gebiedsontwikkelingen steeds groter worden en dat je bij nieuwe toevoegingen in de stad altijd een stap achteruit moet doen, om te zien wat de invloed en de druk is op voorzieningen en infrastructuur. 

In wijken waar flink wordt bijgebouwd, moeten de voorzieningen dus meegroeien. Ook hierover gaat de gemeente al vroeg in het proces in gesprek met onder andere de huisartsenvereniging, ondernemers en scholengemeenschappen. 

De gemeente Amersfoort maakt zich geen zorgen dat ondernemers en andere voorzieningen zich niet in nieuwe gebiedsontwikkelingen willen vestigen, alvorens de geplande woningen bevestigd zijn. ‘Huisartsen en andere ondernemers willen er maar al te graag zitten, zij geloven sterk dat veel nieuwe Amersfoorters daar willen wonen.’ 

3. Bewoners begrijpen 

De gemeente Amersfoort zet veel innovatieve technieken in om haar stedelijke ontwikkelingen goed te laten landen in de al bestaande stad en haar inwoners. Zo maakt zij gebruik van design thinking, alternatieve onderzoeksmethodes. 

Dat heeft veel veranderd in de gemeentelijke organisatie, vertelt Goossens. ‘Je leert zoveel meer over de behoeftes van bewoners als je als ambtenaar minder in de verdediging schiet om je eigen plannen uit te leggen’, zegt Goossens. 

‘We merken als gemeente dat je goed moet nadenken of je zelf écht begrijpt wat nou het probleem is wat je aan het oplossen bent. En of je dan wel de oplossing hebt die dat gaat oplossen.’ 

Op de uitslag van het referendum over parkeernormen in de stad, waarbij de mobiliteitswethouder zich liet verrassen door grote weerstand tegen een lagere norm, zegt Goossens het volgende: ‘De gemeente Amersfoort is er niet in geslaagd om haar inwoners uit te leggen dat het weghalen van de auto voor de deur geleidelijk en in fases gaat.’ 

Goossens: ‘Via het Amersfoortse Panel proberen we te achterhalen hoe we dat de volgende keer beter kunnen doen. De meeste Amersfoorters begrijpen wel dat de auto minder plek krijgt, maar vinden de manier waarop belangrijk.’ 

Het doorgronden van haar inwoners, vraagt volgens de gemeente om leefstijl-onderzoek. Dit helpt in kaart te brengen welke type bewoners passen in de gebiedsontwikkelingen die eraan komen. ‘Op sommige plekken in de stad willen we bepaalde typen bewoners, zoals jongeren, ouderen of gezinnen. Daarvoor moeten we begrijpen wat die bewoners zoeken.’ 

4. Meer ontmoeting, minder tuin 

Amersfoort groeit uit tot een stad die over enkele jaren deels niet meer te herkennen is, aldus de stadsarchitect. ‘Gezinnen uit de grote stad zoeken in Amersfoort naar een woning met een tuin. Die gezinswoning blijven we aanbieden, maar die eigen tuin die bouwen we niet meer extra bij.’  

Maar Amersfoort wil haar openbare ruimte inrichten voor ontmoeting en sociaal contact in de wijk. De ruimte die wordt vrijgespeeld door het verdwijnen van de extra tuin, wordt besteed aan het aanleggen van kwalitatieve openbare ruimte, op loopafstand van de woningen. 

In Amersfoort komt in de komende jaren ook meer hoogbouw. Zo worden er naast De Nieuwe Stad torens van 17 meter hoog gebouwd, relatief hoog voor delen van Amersfoort. 

5. Voorbeeld voor middelgrote steden 

Goossens is blij dat dit jaar erkenning is gegeven aan een voor Nederlandse begrippen, middelgrote stad. ‘In Europa heb je veel meer middelgrote dan grote steden. Geef de prijs aan een G4-stad en veel minder steden kunnen daar lessen uit trekken.’ 

Andere middelgrote steden, zoals de Spaanse finalist Estepona, legden het volgens de jury af omdat zij onvoldoende navolging gaven aan hun visie. Volgens Goossens werd over Amersfoort gezegd: ‘Als de stad van bestuur zou wisselen, dan zou de koers gelijk blijven. De omslag naar een betere stad leeft te sterk in Amersfoort.’