Foto: Aranga87/iStock

IenW zoekt advies van lokale overheid over zelfrijdende auto's in de stad

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) nodigt gemeenten, provincies en wegbeheerders de komende weken uit voor een consultatie over zelfrijdende auto’s in Nederland. In het najaar moet meer duidelijk worden over de gewenste rol van autonome voertuigen en wie ervoor aansprakelijk is. Een digital twin voor verkeersdata moet zelfrijdende systemen in goede banen leiden.

De komst van zelfrijdend vervoer zit in een nieuwe stroomversnelling. Sinds 6 juli is een herziene versie van de Europese General Safety Regulation van kracht. Met deze wetgeving kunnen autofabrikanten goedkeuring aanvragen voor specifieke ‘automated driving systems’ om ermee de weg op te gaan als nationale en lokale wetgeving dit ook toestaat.

Samen met onderliggende wetgeving en veiligheidsmaatregelen die tussen nu en 2029 in werking treden, geeft Europa zo een signaal dat lidstaten alvast kunnen voorsorteren op de komst van zelfrijdend vervoer. Grotendeels gaat het dan om het inpassen van wettelijke kaders en regelgeving. In Nederland moeten al zo’n zeven wetten worden aangepast, waaronder de wegenverkeerswet.

Het ministerie van IenW test al samen met de Dienst Wegverkeer (RDW) hoe nationale regelgeving moet worden aangepast om zelfrijdende auto’s veilig toe te laten op de openbare weg. De komende weken start IenW verder nog een landelijke consultatie over autonoom vervoer in meer stedelijk gebied. Deze consultatie is gericht op gemeenten en provincies, maar ook handhavende organisaties zoals de Politie en wegbeheerders en autofabrikanten.

Zij moeten gezamenlijk tot aanbevelingen komen over de inpassing van zelfrijdende auto’s en benodigde wijzigingen in regelgeving en infrastructuur. Nationale regels en wetten kunnen bijvoorbeeld locaties aanwijzen waar automatische rijden niet is toegestaan.

Zelfrijdend elektrisch vervoer biedt veel kansen voor efficiëntere en veiligere mobiliteit, zegt Lennart Salemink, afdelingshoofd voertuigtoelating en digitalisering bij het ministerie van IenW. De omschakeling naar autonoom vervoer kan leiden tot minder verkeersongevallen en files. Algoritmes en sensoren maken het mogelijk om voertuigen zelfstandig te laten rijden en te anticiperen op andere weggebruikers.

Op het hoogste autonome niveau, level 5, is een bestuurder volledig overbodig. De Europese wetgeving bereidt lidstaten nu voor op level 3, waarin een bestuurder nog moet kunnen ingrijpen. Op level 4 is het stuur overnemen vooral nog een optie, op dit level kan een voertuig nog niet in alle omstandigheden de weg op.

Vooral in de stedelijke omgeving is het nog de vraag hoe goed zelfrijdende auto’s met ingewikkelde situaties kunnen omgaan. Daarbij horen ook vragen over de aansprakelijkheid rondom zelfrijdende auto’s. Salemink: ‘Als een zelfrijdend voertuig op een bepaalde plek zelfstandig rijdt, maar die plek blijkt niet veilig voor autonoom vervoer, wie is dan aansprakelijk? En wat als de auto niet naar behoren functioneert? Of als de bestuurder de controle op het voertuig moet overnemen, maar hij of zij dit niet doet. Daar willen we antwoord op’, aldus Salemink.

'Overheden willen graag testen'

De landelijke consultatie zal positief worden ontvangen, verwacht Salemink: ‘Veel provincies en gemeenten willen graag testen met zelfrijdende auto’s. Zij zien de voordelen en willen samen met ons die puzzelstukjes gaan leggen. Dat zijn vaak ook de innovatieve gemeenten die in het verleden als eerste deelnamen aan pilots, zoals in Noord-Brabant en Groningen.’

Het is volgens Salemink belangrijk om op zoveel mogelijk plekken informatie op te halen over waar zelfrijdend vervoer aan moet voldoen. ‘De straten in Amsterdam zijn anders dan in Lelystad, met andere verkeerssituaties’, aldus Salemink.

Zelfrijdende auto’s hoeven in de nabije toekomst niet meer volledig te leunen op fysieke bebording. Landelijk en regionaal wordt door het Rijk en provincies gewerkt aan koppelingen tussen digitale systemen, zoals digital twins. Dat is een digitale kaart van Nederland, met alle informatie die een persoon of auto nodig heeft.’

‘Het idee is dat al het autonoom vervoer straks is aangesloten op een landelijk knooppunt: het Nationaal Toegangspunt Mobiliteitsdata. Zo zien die voertuigen direct hoe hard ze mogen rijden, welke wegen zijn afgesloten en andere geldende verkeersregels’, zegt Salemink.

Last mile of fors ruimteprobleem

‘Autonoom vervoer zal niet direct het openbaar vervoer vervangen’, zegt Salemink. Hij ziet autonoom vervoer meer als een verlengde voor het faciliteren van ‘the last mile’. Zelfrijdende auto’s zullen dichterbij een eindbestemming kunnen komen, dichter dan de bus, en nemen daarmee daarnaast potentieel minder ruimte in. ‘Deze toepassingen worden in Singapore al ontwikkeld’, aldus Salemink.

Hans Jeekel, hoogleraar Smart Mobility aan de TU Eindhoven, is licht kritisch op die rol voor zelfrijdende auto’s, die volgens hem inmiddels over hun populariteitspiek heen zijn. Voor binnenstedelijke reisbewegingen kan volgens hem net zo goed een deelfiets worden gebruikt. ‘Natuurlijk blijft de auto fijn voor minder valide mensen of gezinnen met kleine kinderen, maar als elke auto wordt vervangen door een zelfrijdende auto, dan blijf je met een fors ruimteprobleem zitten van 1,38 mens per auto.’

Jeekel voorspelt een ruimtelijke herinrichting, waarin automatische rijsystemen vooral worden gezien als uitbreiding van het openbaar vervoer en logistiek. ‘Nuttig tot in de haarvaten van de stad, zo dichtmogelijk bij vertrek- en aankomstlocaties. En in lijn met de ambities voor autoluwe binnensteden.’

Salemink reageert: ‘De trend van autonoom vervoer maakt het juist mogelijk om minder ruimte in te nemen doordat aan de voorkant de doorstroming kan worden verbeterd. Reizigers kiezen niet meer allemaal dezelfde route op de drukste momenten. Dat kunnen auto’s straks beter. ’

Het betekent volgens Salemink niet dat autonoom vervoer alle problemen ten aanzien van veiligheid, ruimte en doostroming door slimme technologie zal oplossen. ‘Daar is meer voor nodig, maar het is wel onderdeel van de oplossing.’

Dit bericht delen via:

Gerelateerde artikelen